Geen getoetste test, wel een doordachte denkhulp. Dit instrument is geen wetenschappelijk gevalideerd of genormeerd meetinstrument. De uitkomsten zijn geen diagnose en geen objectieve meting. Het is een hulpmiddel om sneller inzicht te krijgen in wat er bij verandering speelt — gebaseerd op breed gebruikte veranderkundige en psychologische literatuur, vertaald naar de praktijk.
Waar het op gebaseerd is
Dit instrument bouwt voort op bestaand onderzoek uit de verander- en organisatiepsychologie, de neurobiologie en de toegepaste gedragswetenschap. Het belangrijkste referentiekader is het werk van Elisabeth Kübler-Ross (1969) over rouw en verlies, en de doorontwikkeling daarvan door John M. Fisher (1999, 2005, 2012) naar organisatieverandering.
Twee grondleggers vormen de ruggengraat van de verandercurve:
Elisabeth Kübler-Ross — de fasen van rouw en verlies, het fundament onder hoe mensen omgaan met wat ze moeten loslaten.
John M. Fisher — de vertaling van dat rouwmodel naar de context van organisatieverandering.
Inzichten die zijn verweven
Naast deze twee grondleggers zijn inzichten verweven van wetenschappers die sterk hebben bijgedragen aan de inhoud en de opbouw van het onderliggende model:
- William Bridges (Transitions, 1980) — het onderscheid tussen verandering als externe gebeurtenis en transitie als interne psychologische reis. Dit onderscheid loopt als rode draad door het instrument.
- Joseph LeDoux (The Emotional Brain, 1996) — de rol van de amygdala als alarmsysteem en de neurologische basis van emotionele reacties op dreiging en onzekerheid.
- Stephen Porges (The Polyvagal Theory, 2011) — neuroceptie en co-regulatie: hoe het zenuwstelsel veiligheid of gevaar registreert vóór het bewuste denken, en hoe de kalmte van de begeleider biologisch doorwerkt op de ander.
- Robert Sapolsky (Why Zebras Don’t Get Ulcers, 1994/2004) en Amy Arnsten (1998, 2009) — de fysiologie van langdurige stress, cortisol en de verminderde beschikbaarheid van de prefrontale cortex onder druk. Een belangrijke basis voor waarom uitleggen vaak niet werkt wanneer iemand in een beschermstand staat.
- Antonio Damasio (Descartes’ Error, 1994) — emotie is geen verstoring van rationeel denken, maar een voorwaarde ervoor. Zonder emotionele informatie wordt effectief beslissen vrijwel onmogelijk.
- Martin Seligman (1972, 1990) — geleerde hulpeloosheid: hoe herhaalde ervaringen van machteloosheid het brein ervan overtuigen dat inspanning zinloos is. Onmisbaar voor het begrijpen van de teleurstellingsfase.
- Albert Bandura (1977, 1997) — self-efficacy: het vertrouwen in het eigen vermogen om met een situatie om te gaan. De basis voor competentiebevestiging als interventiestrategie.
- Edward Deci en Richard Ryan (1985, 2000, 2017) — de zelfdeterminatietheorie: autonomie, competentie en verbinding als fundamentele psychologische basisbehoeften. Verklaart wat mensen in beweging zet en wat hen blokkeert.
- Richard Lazarus (Emotion and Adaptation, 1991; met Susan Folkman, 1984) — stress en coping: hoe mensen betekenis geven aan bedreigende situaties en welke copingstrategieën zij inzetten.
- Amy Edmondson (1999, 2018) — psychologische veiligheid als voorwaarde voor leren, verbinding en openheid in teams. De basis voor het verschil tussen bovenstroom en onderstroom in organisaties.
- Elaine Hatfield (1993, 2014) — emotionele besmetting: hoe emoties onbewust worden overgenomen via mimiek, stem en houding. Verklaart hoe angst en boosheid zich door teams verspreiden.
- Karl Weick (Sensemaking in Organizations, 1995) — hoe mensen in onzekere situaties gezamenlijk betekenis construeren. De basis voor het begrijpen van informele narratieven binnen organisaties.
- Daniel Goleman (1995, 1998, 2002) — emotionele intelligentie en primal leadership: de invloed van de emotionele toestand van de leider op het emotionele klimaat van het team.
- Brené Brown (2010, 2012) — kwetsbaarheid en schaamte als krachten die verbinding kunnen versterken of blokkeren. Een belangrijke basis voor de begeleidersrol en psychologische veiligheid.
- Daniel Siegel (1999, 2010, 2012) — de verbinding tussen neurobiologie en relaties: hoe menselijke interacties het brein vormen en hoe afstemming de basis vormt voor effectieve begeleiding.
Van theorie naar praktijk
Deze inzichten vormen samen het fundament. De vertaling naar de praktijk van verandering, de concrete handreikingen en de opbouw van de verandercurve zijn de eigen interpretatie en uitwerking van de maker. Het doel is om complexe psychologische en neurologische processen toegankelijk te maken zonder aan diepgang te verliezen: geen academisch jargon, maar heldere inzichten die direct toepasbaar zijn in de praktijk van alledag.
Je hebt geen voorkennis nodig van verandermodellen of psychologie om met dit instrument te werken.
Groei door Spanning
Emoties tijdens verandering — het boek waarop deze app is gebaseerd. De inzichten hierboven worden in het boek uitgebreider verantwoord.